Beste Annemie,

Ik snap dat dit een heel lastige situatie is. Het is mooi dat je hier even pauzeert om na te denken hoe je hiermee omgaat. Je ethisch kompas wordt geraakt. Eerst en vooral: weet dat je in een zorgrelatie met 2 bent. Zowel Robbe als jij hebben jullie autonomie, maar ook jullie verantwoordelijkheid. En dat zorgt al eens voor een spanningsveld zoals waar jullie nu in beland zijn. Een jaar of 50 geleden had de patiënt eigenlijk heel weinig inspraak in dit soort situaties. Vandaag is dat helemaal anders en maar goed ook. Maar daarom is het niet altijd makkelijker. Want hoe ver kan je hierin gaan? In hoeverre mag jij je met andere woorden bemoeien met deze keuze van Robbe om zich niet te wassen?

In onze organisatie hebben we de mogelijkheid om te interveniëren in iemands leven, ook al is de patiënt hierin niet de vragende partij. Maar dat is geen alles-of-nietsverhaal. Ze kent gradaties. Soms is aanwezig zijn genoeg: laten voelen dat je er bent, informatie geven en uitleggen. Soms vraagt zorg om gedeelde verantwoordelijkheid: benoemen wat je ziet, je bezorgdheid uitspreken, samen zoeken naar wat haalbaar is. En soms vraagt zorg dat je tijdelijk meer overneemt, wanneer iemand vastzit en zichzelf of anderen schaadt. Probeer in elk van die handelingen een open gesprek met de patiënt of zijn naasten te hebben. Soms spreken wij hier al eens van een ‘trialoog’ in plaats van een dialoog.

In jouw situatie zou je Robbe eerst en vooral kunnen vragen waarom hij zich niet wil wassen. Is er iets gebeurd? Voelt hij zich onveilig of ongemakkelijk? Laat voelen dat hij er niet alleen voor staat. Je kan rustig uitleggen waarom hygiëne belangrijk is, zonder oordeel. Voor Robbe die al een tijd vastzit in een patroon van ‘niet-wassen’, kan die blijvende nabijheid op zich al iets in beweging zetten. Geef hem daarin tijd, en blijf beschikbaar.

Wanneer er na verloop van tijd niets verandert, kan je een stap verder gaan. Rijk een optie aan, bijvoorbeeld 1 keer per week douchen en weeg samen af, geef zachtjes richting en ga in gesprek. Steeds met respect voor zijn tempo en mogelijkheden. Gun hem ook hier weer even tijd, een paar dagen, een week, misschien een paar weken. Daar staan geen limieten op. Het is iets wat je met je team best afweegt.

Uit je vraag kan ik niet precies afleiden of je dit al allemaal hebt gedaan, maar als Robbe nu na enkele weken nog altijd niet in beweging komt en er de voordelen voor hemzelf en voor zijn omgeving niet van kan zien, kan hij op een of andere manier gedwongen worden. Dan kan je de verantwoordelijkheid tijdelijk overgenomen. Dat gebeurt nooit zomaar. Er is overleg met het sociaal netwerk rond Robbe, bijvoorbeeld zijn familie, maar ook met Robbe zelf. Er wordt uitgelegd wat er zal gebeuren en waarom. Binnen het team wordt zorgvuldig afgewogen wie dit best opneemt, denk bijvoorbeeld aan iemand met wie er al vertrouwen is.

Het is mogelijk dat Robbe zich op het moment zelf verzet, maar eens hij gewassen wordt of achteraf ervaart dat het ingrijpen hem goed heeft gedaan. Het gebeurt vaak dat patiënten zich op het moment zelf verzetten tegen iets, maar achteraf aangeven dat het goed was dat er voor een stuk overgenomen is. Tegelijk blijft het risico bestaan dat het vertrouwen schade oploopt. Net daarom vraagt deze fase extra aandacht voor nazorg: tijd maken voor gesprek, erkenning van wat dit met Robbe deed, en ruimte om de relatie opnieuw te herstellen.

Geen evidente situatie voor jou, Annemie, maar heel mooi dat je tijd maakt om erover na te denken. Hopelijk geeft mijn antwoord je inzicht in de situatie met Robbe.

Alle succes!

Tijs

Bots jij op hetzelfde? Zie jij het anders? Of heb je hier bedenkingen of vragen bij? Laat het ons weten: redactie@evara.be

Wist je dat er een uitgewerkt advies is rond wat we noemen ‘bemoeizorg’?  Lees dit en alle andere ethische adviezen na op www.evara.be/ethiek